Bij de herbestemming van de Sint-Pieterskerk ontwierpen Bressers Architecten, B-ILD Architecten en OMGEVING een toekomstgericht dorpscentrum waarin erfgoed en hedendaags gebruik samenkomen.
Het ontwerp respecteert de historische gelaagdheid van de kerk en behoudt de ruïneuze sporen van de brand van 2008. Door te kiezen voor consolidatie in plaats van reconstructie blijven de oorspronkelijke ruimtelijkheid en erfgoedwaarden voelbaar. Nieuwe functies zoals de publieke markthal, bibliotheek en het integraal toegankelijke uitkijkpunt in de toren werden zorgvuldig in het bestaande gebouw geïntegreerd. De nieuwe inkomhal met volledig toegankelijke toren vormt opnieuw een symbolische toegang tot de kerk.
Ook de omgeving werd mee ontworpen. De heraanleg van het kerkplein en de nieuwe verbinding met het aanpalende gemeenschapscentrum, het Baljuwhuis, versterken de relatie met de omliggende publieke ruimte. Zo krijgt de Sint-Pieterskerk opnieuw een centrale rol als plek die erfgoed, ontmoeting en gemeenschap samenbrengt.
Van brand naar herbestemming
In 2008 brandde de Sint-Pieterskerk in Pajottegem (toen nog Galmaarden) af. Nog voor de plannen van de heropbouw uitgevoerd konden worden, verloor het gebouw zijn religieuze functie. Een herbestemmingsstudie werd gemaakt (Thys-Vermeulen, Studio Roma). Na een ontwerpwedstrijd in 2022 werkte Bressers Architecten samen met B-ILD Architecten en OMGEVING een concreet ontwerp voor de herbestemming tot bibliotheek en markthal.
Doordachte inplanting van nieuwe volumes
Uit het bouwhistorisch onderzoek bleek dat de 18de-eeuwse kerkruimte oorspronkelijk twee traveeën minder lang was. In het ontwerp werd er daarom voor gekozen om de bibliotheekruimte dwars te positioneren in de eerste twee traveeën van het schip. Hierdoor ontstaat een vijf traveeën lange markthal, waarin de authentieke ruimtelijke beleving van de 18de-eeuwse kerkruimte opnieuw tot haar recht komt.
Het koor behoudt zijn functie als podium, zoals dat historisch gezien ook het geval was. De middenbeuk, rondbogen en zijbeuken bleven open en zijn bepalend voor het perspectief en de ruimtelijke beleving in de richting van het koor.
Behouden ruïneus karakter
Een belangrijke ontwerpkeuze was om niet te reconstrueren, maar te consolideren. De brand vormt immers een belangrijke historische fase in het verhaal van de kerk en mocht daarom zichtbaar blijven.
Om de ruïneuze kerk veilig te maken, is er veel onzichtbaar werk verricht om van de kerk een veilige plek te maken. Er werd een gedetailleerde analyse gemaakt van de staat van de kerk. De nog aanwezig pleisterlagen en stucdecoraties zijn geconsolideerd. Slechte bakstenen in de muren werden vervangen door goede, gerecupereerde bakstenen afkomstig van het vergroten van de deuropeningen.
Dynamische en aantrekkelijke plek
De nieuwe ingrepen zijn uitgevoerd in materialen en kleuren die pit geven aan het gebouw en tegelijkertijd aansluiten bij het historische materiaalpalet: hout, rode tinten, natuurlijke afwerkingen.
De markthal en de polyvalente ruimtes in de bibliotheek zijn flexibel inzetbaar en groeien zo mee met de noden van het dorp. Die ruimtes vormen, samen met het integraal toegankelijke uitkijkpunt, echte trekpleisters. Ze zijn mooi ingebed in het erfgoed en bieden een ruim zicht op de omgeving.
Comfort voor alle gebruikers, ook akoestisch
Duurzame technieken, zoals een BEO-veld en warmtepompen, zorgen voor een bijna volledige energieneutraliteit en een hoog comfort voor de gebruikers. Het dak is volledig geïsoleerd en voorzien van een akoestische spuitpleister. Dit zorgt voor een aangename akoestiek en een comfortabele ruimte waarin gesprekken en ontmoetingen op een natuurlijke manier kunnen plaatsvinden.
Geïntegreerd in de gemeenschap
Ook het kerkplein werd volledig herzien. Het plein werd grotendeels onthard en voorzien van bomen, waardoor een aangename publieke ruimte ontstaat waar tal van activiteiten kunnen plaatsvinden. Doordat aan de pleinzijde de raamopeningen tot op maaiveldniveau werden doorgetrokken, loopt de publieke markthal als het ware door in het kerkplein.
Aan de andere zijde van de kerk werd een stiltetuin ingericht. Hier kregen verschillende relicten van de kerk, zoals de oude klokken en grafzerken, een nieuwe plek. De tuin biedt ruimte om rustig te vertoeven en vormt tegelijk een waardevolle uitbreiding van de bibliotheek.
Tot slot wordt ook de verbinding met het Baljuwhuis aan de overzijde van de straat versterkt. Door een nieuwe doorgang in de gevel van het Baljuwhuis te maken, ontstaat een directe verbinding met de prachtig achterliggende tuin.
