De abdijkerk van Maagdendale zocht al een tijd naar haar toekomst. Toerisme Vlaanderen nam de site in erfpacht. Samen met het Centrum voor de Ronde van Vlaanderen zagen ze er potentieel in als locatie voor een Cycling Hub: een plek met karakter, gelegen te midden van de legendarische wielerhellingen en langs de fietsroutes aan de Schelde.
Of de kerk het programma ook effectief kon huisvesten, was onzeker. De beschikbare ruimte leek te klein, de bouwkundige staat was nog niet in kaart gebracht en de uitbreidingsmogelijkheden moesten nog worden afgetoetst aan de erfgoedwaarden en het programma. Daarnaast was de vraag welke bijkomende functies de site konden versterken en hoe buurt en stakeholders daarin een rol konden spelen. Met een breed multidisciplinair onderzoek boden we antwoorden, vervat in vier herbestemmingsscenario’s, met één voorkeursscenario.
Bouwhistorisch onderzoek als basis voor herbestemming
Een herbestemmingstraject begint bij het begrijpen van wat er staat. Voor de abdijkerk betekende dat een combinatie van archiefonderzoek en visueel onderzoek ter plaatse: bouwsporen, verdwenen openingen, historische plattegronden. Die gelaagdheid – van abdij over kazerne tot recente ingrepen – vormt een bron van inspiratie. De verdwenen volumes en historische verhoudingen leveren een blueprint voor nieuwe ontwikkelingen die erfgoedwaarden niet tegenwerken maar versterken, een aanpak waar het agentschap Onroerend Erfgoed sterk op inzet.
Van een wensenlijst naar een realistisch programma
Een Cycling Hub met horeca, fietsverhuur, expo, meeting rooms en ruimte voor de lokale gemeenschap: de ambities waren groot, de beschikbare ruimte was krap. Must haves vs. nice to haves? De wisselwerking tussen marktanalyse, stakeholderbevraging, restauratief en ontwerpend onderzoek en financiële analyse hielp keuzes maken en het programma nauwkeuriger definiëren. In de herbestemmingsscenario’s zit een evenwicht tussen eventuele bouwkundige ingrepen, gemeenschap, erfgoed, rentabiliteit en ambitie. Het maakt ze gedragen en realistisch.
Slim omgaan met ruimte in een beschermd monument
Diversiteit van programma bleek een noodzaak op lange termijn: een mix van functies en doelpublieken zorgt voor meer economische duurzaamheid en een goede verhouding tussen ambities en draagkracht. Bressers Architecten toetste elke keuze af op haalbaarheid en zocht inventieve oplossingen voor bijkomende m²: een mezzanine in de kerk, een ingreep in de dakstructuur en een uitbreiding geïnspireerd op historische volumes.
