De Sint-Martinuskerk in Schelderode, een beschermd monument met oorsprong tot in de 12de eeuw, kreeg een nieuwe toekomst als polyvalente ontmoetingsplek en stille ruimte. Het gemeentebestuur van Merelbeke wilde een invulling die erfgoed respecteert én hedendaagse noden beantwoordt.
Bressers Architecten ontwierp een totaalconcept waarin authenticiteit centraal staat. De waardevolle polychrome muurschilderingen, decennialang verborgen, werden zorgvuldig vrijgelegd en gerestaureerd. Noodzakelijke ingrepen voor de nieuwe functie (inkom, sanitair, keuken en een platform voor intieme activiteiten) zijn ondergebracht in een losstaand volume, uitgevoerd in sobere materialen en transparante structuren. Zo blijft de ruimtelijkheid van het kerkinterieur intact.
De Sint-Martinuskerk is vandaag een flexibele, publiekstoegankelijke ruimte voor uiteenlopende activiteiten, van (kleine) concerten tot yogalessen. Alle technieken zijn discreet geïntegreerd, het erfgoedbeeld primeert. Tegelijk dient de ruimte de gemeenschap opnieuw.
Restauratievisie
De geschiedenis van de Sint-Martinuskerk gaat terug tot de vroege twaalfde eeuw. Welke vorm de kerk toen had, is niet bekend. In de veertiende-vijftiende eeuw betrof het een gotische eenbeukige kruiskerk: de kruisingstoren, het rechthoekige koor en de noordelijke kruisarm zijn restanten van toen.
Ondanks de talrijke herstellingswerken in de loop van de twintigste eeuw, wordt het huidige uitzicht van de kerk sterk bepaald door de neogotische herstellings- en uitbreidingswerken van 1877-1878 naar ontwerp van de Gentse architect Augustus Van Assche. Op basis van de architectuurhistorische erfgoedwaarde, de toestand van de Sint- Martinuskerk en de bewaarde bouwsporen gold binnen de globale restauratievisie de neogotische bouwfase als referentie.
Polychrome muurschilderingen
Niet enkel het uitzicht van de kerk werd bepaald door de uitbreidingswerken eind de 19de eeuw. Op dat moment kreeg ook de interieurafwerking een neogotische vormgeving. De binnenmuren werden rijkelijk versierd met decoratieve en figuratieve muurschilderingen. In 1960 werden deze echter volledig overschilderd.
Uit vooronderzoek bleken onder deze egale verflaag de neogotische schilderingen nog vrij intact, waardoor besloten werd ze volledig vrij te leggen en te restaureren.
Lichte ingrepen
Voor de herbestemming van de Sint-Martinuskerk werd een nieuw volume toegevoegd dat volledig losstaat van de historische muren en kolommen. Dit volume bevat een inkomportaal met vestiaire, sanitair, keuken en een trap naar een platform voor kleinschalige activiteiten. De structuur is uitgevoerd in een sobere, monochrome staalconstructie en omhuld met geperforeerde metalen platen, die als een semi-transparant gordijn de dienende functies afschermen.
Meervoudig gebruik en verborgen technieken
Hoge akoestische gordijnen zorgen voor flexibiliteit, zodat de kerkruimte kan worden opgedeeld voor gelijktijdige activiteiten. Een barmeubel, dat ook als keukeneiland dient, is verzetbaar in de ruimte. Alle technieken zijn discreet geïntegreerd in vloer, zolder en meubilair, waardoor het erfgoedbeeld behouden blijft.
Hergebruik van interieurelementen
Het ontwerp vertrekt vanuit het principe om zoveel mogelijk waardevolle elementen te behouden en opnieuw in te zetten. De kerkmeesterbank kreeg een nieuwe rol als sculpturaal element in de inkomruimte, biechtstoelen werden omgevormd tot bergmeubelen en de sacristiekast verbergt technische installaties. Door minimale toevoegingen en zorgvuldig hergebruik blijft het erfgoed voelbaar en krijgt het een hedendaagse functie binnen het vernieuwde interieur.
De verlichting verwijst naar het verleden: lampenkappen geïnspireerd op historische foto’s brengen een warme, herkenbare sfeer.
